🔷सायबर 'स्त्री' वाद.......

                २१ वे शतक हे आधुनिक संगणक युग म्हणून ओळखले जाते. संपूर्ण जग इंटरनेटच्या माध्यमातून जोडले गेले आहे. आज संगणकाच्या माध्यमातून वेगवेगळी कामे पार पाडली जातात. इंटरनेट सुविधा इतकी जलद झालेली आहे की माणूस कोणत्याही कोपऱ्यात बसून जगात काय चाललेलं आहे हे एका सेकंदात पाहू शकतो. इंटरनेट जोडणी मुळे माणसाचं संवाद वाढत चालला आहे. त्या संवादामुळेच ओळखी अनोळखीचे लोक सोशल मीडियाच्या माध्यमातून जवळ आली, मैत्री वाढवली. घरातील तसेच ऑफिसमधली कामे चटकन होऊ लागली. ईमेल मेसेजिंग सर्व्हिस मुळे जास्त प्रमाणात पत्रव्यवहार करण्याची गरज भासत नाही. घरबसल्या एखादी वस्तू मागवणे, मुलाचं शिक्षण ऑनलाईन घेणे, इंजीनीअरिंग, डिझायनिंग, आर्किटेक्चर चे सर्व कामे इंटरनेट जोडणी मुळे सहज शक्य झाली.

                 संगणक नेटवर्कचे जाळे सर्वदुर पसरले आहेत. इंटरनेट आपल्यासाठी खुप फायदेशीर ठरलं आहे. परंतू अलीकडच्या काळात त्याचा गैरवापर होत चालला आहे. इंटरनेट मुळे माणूस समाजमाध्यामातून स्वतः ला व्यक्त करत असतो. जसे की एखाद्या ठिकाणी भेट दिल्याचे फोटो फेसबुक, इंस्टाग्राम वर अपलोड करणे, कुठे हॉटेलमध्ये जेवायला गेलो की लगेच सेल्फी काढून सोशल मीडिया वर अपलोड करणे. या गोष्टी आपण स्वतःच्या भावना व्यक्त करण्यासाठी करतो. किंबहुना आपल्या नातेवाईक, मित्रांना दाखवण्यासाठी की मी कुठे आहे? मी काय करत आहे ?असे अनेक प्रश्न असतात आणि आपण सहजरीत्या आपली माहिती नकळत शेअर करतो. पण या माहितीचा काही लोकांकडून गैरवापर केला जातो. आपल्या कॉम्प्युटर नेटवर्क मध्ये कोणीतरी आपल्या परवानगी शिवाय आपल्या हालचाली टिपत असतो आणि कॉम्प्युटर मधली संवेदनशील माहिती चोरण्याचा प्रयत्न केला जातो. यालाच आपण सायबर अटॅक असे म्हणतो. ज्या गुन्ह्यामध्ये कॉम्प्युटर तसेच इंटरनेट साधनाचा वापर केला जातो तसेच कॉम्प्युटर डिवाईस मद्ये अनधिकृतरित्या प्रवेश करून माहित चोरली जाते, त्यात बदल केला जातो, कॉम्प्युटर मद्ये प्रोग्रॅमला नुकसान पोहचवले जाते. त्याला सायबर गुन्हे असे म्हणतात. सध्या इंरनेटच्या माध्यमातून नवनवीन संकल्पना समोर येत आहे. जसे की सायबर दहशतवाद, सायबर हल्ला, सायबर सुरक्षा ,सायबर हैजीन इत्यादी.अशीच एक संकल्पना सायबर स्त्रीवाद म्हणून अलीकडे चर्चेत आहे.

                आज 8 मार्च जागतिक महिला दिनानिमित्त समाजामध्ये बरेच लोक स्त्रीयांबद्दल स्त्रीवादी भूमिकेतून या दिवशी बोलतात, विचार करतात, काहीतरी लिहिण्याचा प्रयत्न करतात, पण याच दिवशी त्यांच्याबद्दल जास्त बोलले जाते. इतर दिवशी का नाही ? मोठंमोठे महिला सेलिब्रिटी, महिला खेळाडू, राजकीय महिला प्रतिनिधी, स्त्रीवादी लेखिका, कवयित्री, आदर्श महिला यांचा या दिवशी भरभरून सन्मान केला जातो. पण हा दिवस निघून गेला की आपण 8 मार्च जागतिक महिला दिनाचे कार्यक्रम आटपून घेतो. परत येणारे पुढचे दिवस स्त्रीयांविषयी जे मनात दुय्यम प्रतीची भावना आहे तेच व्यक्त करत असतो.

               आज महिला दिनानिमित्त मी आधुनिक संगणक युगामध्ये जगणाऱ्या वावरणाऱ्या महिला बद्दल लिहिण्याचा प्रयत्न केलाय. आज कॉम्प्युटर आणि इंटरनेट वापरणाऱ्या महिलांच्या बाबतीत रोजच नकळत अन्याय अत्याचार घडतात. इंटरनेट वर महिलाविरोधात जे गुन्हे घडतात. त्याबद्दल फारच कमी आवाज उठवला जातो. त्याविषयीच या लेखामध्ये चर्चा केलेली आहे.

              आता पुरुषांच्या बरोबरीने स्त्रियांनी कॉम्युटर साक्षरते मध्ये उडी घेतली आहे. आधुनिक युग हे संगणक युग म्हणून ओळखले जात असल्याने स्त्रिया हे कॉम्प्युटर शिकण्या मध्ये आणि ते वापरण्यामध्ये मागे कसे राहतील ? शाळा, कॉलेज मधल्या मुली ते गृहीणी, व्यावसायिक महिला जवळपास सर्वच सोशल मिडिया वर ॲक्टिव राहतात. समाजात जे गुन्हेगारांकडून स्त्रियांवर अत्याचार घडतात जसे की महिलांचा पाठलाग करणे, स्त्रियांना लज्जास्पद वाटेल अशी कृती करणे. स्त्रियांना धमकी देणे, शिवीगाळ करणे, विनयभंग करणे, बदनामी करणे असे अनेक प्रकार चे गुन्हे रोजच घडत असतात. अशाच प्रकारचे गुन्हे आता कॉम्यूटर तसेच इंटरनेट सेवा वापरणाऱ्या महिला बाबत रोजच घडत आहे. यामध्ये गुन्हेगार हे सुशिक्षित असतात. त्यांना कॉम्प्युटर आणि इंटरनेट बाबतीत सखोल ज्ञान असल्यामुळे सोशल नेटवर्क साईट वर महिला व मुलींवर पाळत ठेवतात. असे गुन्हेगार फेसबुक, व्हॉटसअप च्या माध्यमातून महिलांशी संवाद साधून मैत्री वाढवतात. यामधून गुन्हेगार वाईट प्रवृत्तीचे असल्यामुळे ते अनैतिक मार्गाचा वापर करतात. महिला, मुलीशी जवळीक साधून त्यांच्याकडून खाजगी माहिती मिळवतात. आणि त्या माहितीचा दुरुपयोग करून महिला मुलींना बदनाम करतात. त्यांचा मोबाईल, कॉम्प्युटर तसेच ईमेल वर शिवीगाळ करणे. त्यांचे फोटो, व्हिडिओज मोर्फिंग करून सोशल नेटवर्क साईट वर अपलोड करणे. वारंवार अश्लील मेसेज, पॉर्न व्हिडिओ पाठवणे.असे गुन्हेगार महिलांना मानसिक त्रास देऊन आपले उद्दिष्ट साध्य करतात. त्यांचा परिणाम म्हणजे मनस्ताप सहन न झाल्यामुळे कित्येक महिला व मुली आत्महत्येस सामोरे जात आहे.

              आपण स्त्रीवादी भूमिकेतून जर बघितलं तर नेमक स्त्रीवाद म्हणजे काय ? स्त्री स्वतंत्र म्हणजे काय ? आपली पुरुष प्रधान संस्कृती असल्यामुळे महिलांना दुय्यम स्थान दिले जाते. काही पुरुषांना वाटते की स्त्रिया आपल्यावर अन्याय करतात. त्यांना स्वातंत्र्य दिले म्हणजे ते कसे पण वागतात, मुळातच स्त्रीवादाला असा अर्थ अभिप्रेत नाही. थोडक्यात सांगायचे म्हणजे स्त्री- पुरुष समानता स्त्रीवादाचा मुख्य गाभा आहे. स्त्रियांवर आता जे अत्याचार होत आहे याविरुद्ध त्या आवाज उठवतात. स्वतःचं अस्तित्व जगण्यासाठी स्वातंत्र्य चळवळीचा, स्त्रीवाद संकल्पनेचा आधार घेतात.

              आज संगणकाच्या युगामध्ये महिलांना जगामध्ये मुक्त संचार करावेसे वाटते. त्यांच्यावर कुठलेच निर्बंध लादता कामा नये. पुरुष जसे आपल्या स्वातंत्र्याचा उपभोग घेतात, अगदी तसेच त्यांना पण अपेक्षित असते. इंटरनेट वापरणे हे सुद्धा दोघांची मूलभूत हक्क आहे. पुरुषांनी आपली मानसिकता बदलली पाहिजे. महिलांनी इथून पुढे कॉम्प्युटर, इंटरनेट माध्यमाचा उपयोग करताना सुरक्षित काळजी घेतली पाहिजे. जेव्हा आपण सोशल मीडिया साईट वापरतो. जसे की फेसबुक, व्हॉटसअप, इन्स्टाग्राम, वर ओळखीचे अनोळखीचे लोक फ्रेंड रिक्वेस्ट पाठवतात. ते अगोदर आपण खात्री केली पाहिजे नंतर रिक्वेस्ट एक्सेप्ट केली पाहिजे. महिलांनीही खाजगी माहिती सोशल साईट वर शेअर करू नये, अनोळखी माणसाबद्दल, मेसेज बद्दल काही शंका वाटत असेल, स्वतःला त्रास होत असेल तर प्रत्येक जिल्ह्यात सायबर पोलीस स्टेशन स्थापन केले आहेत. तेथे महिला स्वतः जाऊन तक्रार नोंदवू शकतात. जे सायबर गुन्हेगार आहेत त्यांना IT act 2000 च्या अधिनियमाखाली अटक होऊ शकते. यासाठी तक्रारदार महिलांनी तक्रार देण्यासाठी समोर आल्या पाहिजे, तक्रार केली तर आपली बदनामी होईल, त्रास होईल, सोशल मीडिया साईट मुळे एका सेकंदात लाखो लोकांसमोर आपली मानहानी होईल, बदनामी होईल, याची महिलांना भीती वाटत असते. म्हणून महिला तक्रार देत नाही. या गुन्ह्यामध्ये महिलांनी निःसंकोचपणे पुढे येऊन तक्रार दिली पाहिजे. म्हणजे त्यांना योग्य न्याय मिळेल शिवाय गुन्हेगाराला कडक शासन होईल. पुढे महिलांना कॉम्प्युटर इंटरनेट वापरताना मनात कसलीच भीती राहणार नाही. ते निर्भीडपणे, समाजमाध्यमावर व्यक्त होऊ शकतील. आणि खऱ्या अर्थाने स्त्री स्वातंत्र्याचा उपभोग घेतील.

                            - वैशाली साबळे

                             नळकुंड(बुलडाणा)