🔷Brain Introduction

पुस्तक: मेंदूची ओळख

लेखक: डॉ प्रेमानंद रामाणी

प्रकाशक: अनुभव प्रकाशन

पृष्ठ क्रमांक 61 वर लेखक म्हणतात...

जन्माला आलेल्या जिवाचा मृत्यू अटळ आहे. जन्म अटळ नसेल पण एकदा जन्म घेतला की मृत्यू अटळ आहे. कॅन्सर सारखा दुर्धर रोग झाला की व्यक्तीच्या वेदना इतक्या वाढतात की त्याच्या नातेवाईकांना वाटतं ह्या जीवघेण्या उपाय नसलेल्या वेदनेपेक्षा पेशंटला मरण आलं तर बरं. असे काही अपवादात्मक प्रसंग सोडले तर मरण म्हणजे अत्यंत दुःखी प्रसंग असतो आणि तो लवकर आलेला कोणालाच आवडत नाही. आपल्या सहवासात राहिलेला, आपल्याला आवडणारा माणूस मृत्युमुखी पडतो त्यावेळी तो आपल्याला कायमचा हरपलेला असतो. अशा प्रसंगी अतोनात दुःख होतं. हळू हळू काळ जसा पुढे सरकेल तसे हे दुःख कमी होतं. तरीदेखील आपला माणूस मेला तरी तो दुसऱ्या कोणत्या तरी रूपात सुखात असावा ही इच्छा मनात रहाते. आणि याच इच्छेतून अनेक कल्पना आकार घेऊन एक वेगळेच तत्त्वज्ञान आपल्यासमोर उभे रहाते.

पुनर्जन्म हे तत्त्वज्ञान याच भावनेतून निर्माण होते. स्वर्ग, नरक, देव या सगळ्यांचा संबंध याच्याशी जोडला जातो. पुण्यवान व्यक्तीला देव स्वर्गात पाठविणार आणि पापी व्यक्तीला नरकात असे आपण समजतो. जन्मभर केलेल्या पापपुण्याचा हिशोब मृत्यूनंतर करावा लागतो. त्यानंतर देव शाबासकी देतो; किंवा शिक्षा देतो. त्यानंतर मृत व्यक्तीचा पुनर्जन्म होतो. आत्मा अमर आहे. तो फक्त एका देहातून दुसऱ्या देहात प्रवेश करतो. मरण ही शेवटची झोप नसून पुढच्या जन्मातले पहिलं पाऊल आहे अशा अनेक कल्पना निर्माण झालेल्या आहेत. शेक्सपिअरच्या हॅम्लेट नाटकात मृत्यूविषयी असं म्हटलं आहे की, 'मृत्यूच्या गाढ झोपेत हृदयाची धगधग कायमची बंद झाली आहे; शरीराची दैनंदिन संघर्षापासून कायमची मुक्तता झाली आहे. फक्त आत्मा तसाच मागे राहून गेलेला आहे, मृत्यूनंतरही व्यक्तीचा आत्मा पुनर्जन्माच्या रूपाने रहावा या उत्सुकतेपोटी, इच्छेपोटी हे सारे तत्वज्ञान तयार झालेले असते.

आपल्या शरीरामध्ये जे विविध द्रवपदार्थ असतात त्यातील प्रोटिन्स जास्तीत जास्त सव्वाशे वर्षे टिकतात. इतर सर्व द्रव्ये त्याच्याआधीच नाश पावतात. या कारणामुळे वैद्यकशास्त्र कितीही पुढे गेले तरी मानवी आयुष्य सव्वाशे वर्षांपेक्षा जास्त नाही. विज्ञानविषयक ललित साहित्यामध्ये अनेक वर्षांपूर्वी लिहिलेल्या कित्येक घटना, शोध आणि प्रसंग नंतरच्या काळात वास्तवात आलेले आहेत. मानवाने शास्त्रामध्ये आतापर्यंत इतकी प्रगती केलेली आहे की धडधाकट, तरूण व्यक्तीचा मृत्यू झाला आहे; आणि विज्ञानाने त्याला पुन्हा जिवंत केला आहे अशी घटना पुढील पन्नास वर्षांमध्ये घडली तर आश्चर्य वाटायला नको. तोपर्यंत तरी आपली पारंपारिक संस्कृती आणि विज्ञान ह्यांची लढाई सुरूच रहाणार आहे. आपल्या संस्कृतीमध्ये आत्मा हा शब्द इतका रूढ आहे की या शब्दाशिवाय आपली कुचंबणाच होईल. 

परंतु,

         *विज्ञानाच्या दृष्टिकोनातून विचार केला की वाटते की आत्मा ही एक काल्पनिक, खोटी गोष्ट आहे; आत्मा अमर असतो ही आपल्या संस्कृतीमधील दंतकथा आहे; ती सत्य नाही.*

                                      -  वैशाली साबळे

                                        नलकुंड (बुलडाणा)

                             vaishalisabale.blogspot.com